استبداد شرقی

بررسی تطبیقی قدرت تام

کتاب «استبداد شرقی» نوشته ای است از ویتفوگل درباره ی ساخت قدرت های حاکم در شرق جهان. ویتفوگل در پی آن بوده است تا شالوده ی هم سانی را برای حکومت های شرقی فراهم آورد و به کمک ره گیری تاریخی، نشان دهد که قدرت چپ و حکومت شوروی هم از دسته ی قدرت های توتالیتر و گونه ای از آن چیزی است که در ادبیات علوم اجتماعی با نام «استبداد شرقی» از آن یاد می شود.

ویتفوگل در بازشناسی مساله، تا آن جا که تنها به شناخت ویژگی های حکومتی می پردازد، با مارکسیست ها در بسیاری از زمینه ها هم رای است وانگهی آن جا که در پی تعیین مصداق برمی آید، راه خود را از مارکسیست-های حزبی جدا می کند. وی در آغاز کتاب می نویسد که تلاشش در کارهای پژوهشی اش آن بوده است که حقایق علمی و ارزش های بنیادین انسانی را روشن نموده و به کار شناخت ژرف سرشت قدرت توتالیتر بوده است، و همین راه بوده است که او را به فراسوی سیم های خاردار اردوگاه های کار اجباری هیتلری برده است.

کتاب در ده فصل در پی روشن کردن سویه های گوناگون جامعه های آب سالار بوده که ویژگی دست گاه سیاسی و ساختار اجتماعی آن ها توتالیتاریسم است. در فصل نخست، با روی کردی بیش تر انسان شناختی به انسان، تاریخ و اقلیم جامعه های آب-سالار پرداخته شده؛ در فصل دوم، تمرکز بر اقتصاد چنین جامعه هایی بوده و در فصل سوم به ساخت قدرت و دست گاه سیاسی پرداخته شده است. در فصل چهارم با برخی ویژگی های قدرت توتالیتر، دموکراسی گدامنشانه ی آن، و نسبت چنین دیوان سالاری ای با کارآمدی و خیرخواهی توجه شده، و در فصل پنجم جنبه های منفی چنین نظامی، ارعاب تام، اطاعت تام، و تنهایی تام بیش تر کاویده شده است. فصل ششم اختصاص دارد به ساختار جغرافیای ـ اجتماعی جامعه های آب سالار و ساخت مرکز ـ پیرامونی آن که ساختار نهادی را نمی پذیرد. در فصل هفتم دوباره به وضعیت مالکیت و متفاوت بودن آن از مالکیت در غرب پرداخته شده و در فصل هشتم طبقات جامعه ی آب سالار بررسی شده اند. فصل نهم بیش تر بحثی است نظری درباره ی خود نظریه ی «شیوه ی تولید آسیاسی» و استبداد شرقی، که به نوشته های مارکس، انگلس و لنین توجه ....