تجدد ناتمام روشنفکران ایران

روشنفکر کیست؟ روشنفکران چه تمایزی با دیگران دارند؟ با نگاهی گذرا می توان دید که در کشورهای مختلف روشنفکران ویژگی های متنوعی را دارایند و نقش های مختلفی را ایفا می کنند. آنها در بعضی کشورها طبقه ی نوینی را شکل داده اند. برای مثال در کشورهای توسعه یافته شاهد شکل گیری بورژوازی فرهنگی بوده ایم و یا در کشورهای بلوک شرق سابق و یا برخی از کشورهای در حال توسعه روشنفکران به طبقه ی حاکم مبدل شده اند. آنها گاهی مستقل از سایر طبقات اجتماعی عمل کرده اند و گاهی با آنها وارد ائتلاف شده اند. می توانند کارگزاران حکومتی باشند و برای حکومت مشروعیت بتراشند و یا آنکه منتقدان متهوری باشند که ناکارآمدی و سرکوب نظام های حاکم را افشا می کنند. از گروه مخالفان، در روسیه تزاری در اواسط قرن نوزدهم نسلی از روشنفکران جوان این کشور مستقل از دیگر طبقات اجتماعی دست به مبارزه ای پرشور و خونبار با رژیم تزاری زدند که در نهایت با از پای درآمدن تراژیک آنها خاتمه یافت. اگر چه آنها از ترور به عنوان سلاح مبارزه و نقد استفاده می کردند اما بیشتر روشنفکران از کلمه بعنوان سلاح نقد استفاده کرده اند. زمانی نوشتن شعر، داستان، نمایشنامه و مانند آن کنش هژمونیک روشنفکری به شمار می آمد اما امروزه به نظر می رسد روشنفکران دیگر نه در کتاب ها بلکه در صفحه ی تلویزیون ها و روزنامه ها و سایت های اینترنتی قابل مشاهده اند. آیا می توان از این توده ی غالبا متناقض و ناهمگون تعریفی متصور شد که روشنگر باشد؟