عهد قاجار و سودای فرنگ

در فصل یکم کوشیده ام زمینه ای برای شناخت تاریخ سیاسی و تا اندازه ای نیز تاریخ اجتماعی این دوره یک صد و پنجاه ساله بدست دهم تا تحول و دگرگونی این دوره گذار بهتر آشکار شود. در فصل دوم به این پرسش بنیادین پرداخته ام که چگونه ایران دوره قاجار در برابر چالش های بزرگ برون مرزی و درونی دوام آورد و توانست تعادل چند جانبه را در دراز مدت هر قدر لرزان بر پای دارد. ماهیت این عهد قاجار هم در ارتباط با قدرت های جهان گشای غرب و هم در داد و ستد با اشراف و اعیان با دستگاه شرع و هم با طبقات دیگر جامعه قاجار بررسی شده است. فصل سوم درباره چگونگی ساخت تدریجی تاج کیانی در آغاز دوره قجار به عنوان نمادی از اقتدار پادشاهی و کسب مشروعیت سیاسی و اعلام پایان دوره فترت ایست که ایران را در قرن دوازدهم هجری گرفتار آشوب سیاسی دراز مدتی ساخت. در این پژوهش در تاریخ اشیاء می توان سهم فتح علی شاه قاجار را در گذار از یک فرهنگ ایلی به یک فرهنگ کهن پادشاهی ایرانی مشاهده کرد. او نه تنها اسباب سلطنت را از رقبای خود باز ستد بلکه ابزار تازه ای چون پرده های بزرگ نقاشی را برای نمایش مشروعیت سلطنت قاجار به دولتهای همسایه بکار گرفت. در فصل چهارم به تاملات و تصورات میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی یکی از رجال هوشمند و نامدار آغاز دوره قاجار در مواجهه با تهدید و توسعه جویی امپراتوری روسیه پرداخته ام و کوشیده ام تا نشان دهم که چونه شکست در جنگ سبب اگاهی بیشتری از ضعف درونی دولت قاجار در برابر قدرت نظامی عظیم روسیه شد و به تدریج او و بسیاری از همگنان اورا به سوی مدارا و مذاکره به عنوان تنها چاره رویارویی با قدرت های افزون طلب غرب رهنمون شد. به ویژه در این فصل با بهره از نظم و نثر قائم مقام کوشیده ام دریچه تازه ای به سوی یک نوینگانی بومی در اندیشه او بگشایم.