از مزدک تا بعد

قبل از مزدک مانی با استفاده و روش از بعضی اصول وجنبه های اديان و فلسفه های زمان خود مذهبی التقاتی پديد آورده در صدد در هم شکستن چهار چوب تنگ مذهب مسلط زمان خود برآمده بود. او انسانها را برای پيروزی کامل نيکی بر بدی که ستم و بيداد نيز از آثار آن بود به مبارزه دعوت ميکرد . مزدک دو قرن بعد از مانی زندگی ميکرد و از ادامه دهندگان او به شمار ميآيد . مزدک مذهب مانی را که بيشتر مبارزه منفی بود ٫ وارد مرحله تازه ای کرد و آن را با شعارهای اجتمائی انباشت . و نزاع خير و شر را از آسمان به زمين کشاند و به مبارزه ای روياروی با طبقه حاکم پرداختند . مزدک خواستهای اقتصادی و اجتمائی طبقه محروم را با صراحت بيشتری مطرح ساخت و دستگاه دولت را پاسدار ابقای شر و مظهر اصلی آن ٫ يعنی نابرابری اجتماعی دانست و در برابر قباد پادشاه ساسانی ايستاد . او راه رسيدن به نيکی را پرهيز گاری و شستن کين و نفرت از دل ميدانست . کتاب آن‌طور که مؤلف می‌گوید«محصول تلاشی است برای بازنمایی سیرجوهر اندیشهء مزدکی در بخشی از پهنهء گستردهء تاریخ ایران...موضوع کتاب حاضر پیگیری‌ اندیشهء یاد شده در شاخهء ادامه‌دار اصلی،یعنی خرمدینی است که در مسیر خود جلوه‌ های گوناگونی پیدا کرده است.» پس در حقیقت کتاب را باید از مزدک تا بابک نامید،زیرا مؤلف می‌کوشد پیدایش و سیر نهضت مزدکی و سپس خرم دینی را شرح دهد. نفس توجه مؤلف به یک جنبش بزرگ اجتماعی درخور تقدیر و تحسین است؛ به ویژه آنکه از مسیر درستی رفته و سعی زیاد در گردآوری و بررسی اسناد تاریخی‌ کرده است.ازینرو،تصور می‌کنم،خواننده با مطالعهء این کتاب در مجموع برداشت‌ و آگاهی درستی در مورد جنبش مزدکی و دنباله‌های آن به دست می‌آورد.پس ضرورتی‌ در تمجید و تحسین کتاب نمی‌بینم و به امید اینکه چاپهای بعدی از کیفیت باز هم بهتری‌ برخوردار باشد،آنچه را که در حین مطالعهء کتاب به نظرم آمده ذکر می‌کنم.