مرات الاصطلاح

 فرهنگ مرآت الاصطلاح گردآودۀ رای رایان، آنندرام مخلص لاهوری، هندوی نامدار است که نگارش آن را در سال 1158 ق به پایان رسانده است. این اثر ارزشمند دانشنامه ای از اطلاعات ادبی، علمی و تاریخی و سرشار از اطلاعات علوم و فنون، حکایات شیرین و مثل های رایج در عصر صفوی است.

آنندرام مخلص در این کتاب به نقل مطالب دیگر فرهنگ ها و درج شواهد از شاعران پیشین بسنده نکرده است؛ بلکه بیشتر به تقریر فارسی زبانان و اشعار فارسی گویان هم عصر یا نزدیک به عصر خود نظر داشته و از این حیث مرآت الاصطلاح درخور توجه خاص است. او در ضمن سرمدخل ها، اطلاعات دست اولی هم از بزرگان هم عصرش، مناسبات اجتماعی، سیاسی و اداری هندوستان و روابط سیاسی و اقتصادی هند و ایران به دست می دهد.

او همچنین در جای جای کتاب، لغات و اصطلاحات و امثال هندی و فارسی و آداب و رسوم و هندیان و ایرانیان را مقایسه کرده و از معدود کسانی است که به تطبیق ادبیات فارسی و هندی پرداخته و معادل سازی های رایج را مورد نقد قرار داده است. مخلص با نگاه دقیق و جست و جوگر خود اطلاعات ارزشمندی از کار کردار مردم روزگار خود بدست داده است و بسیاری از اصطلاحات دیوانی، هنری، پزشکی، جواهرشناسی و جز این ها را توضیح داده و بسیاری از گیاهان، میوه ها، داروها و مؤلفه های مدنی را معرفی کرده است. این ویژگی ها این فرهنگ را به اثری ممتاز در میان فرهنگ های مشابه بدل کرده است.