مسائل بوطیقای داستایفسکی

منتقد روس میخاییل باختین کتاب «مسائل بوطیقای داستایفسکی» را در سال ۱۹۶۳ به چاپ سپرد. این کتاب قبلاً در ۱۹۲۹ با عنوان مسائل هنر داستایفسکی و در قالب تک‌نگاری منتشر شده بود وتنها پس از سه دهه و با پافشاری حلقۀ تازۀ دانشجویانش بود که کار ویرایش این کتاب را از سر گرفت تا با افزودن یک فصل به کتاب و ویرایش اساسی مطالبش این کتاب معرف نظریۀ او و همچنین مشهورترین اصطلاحش، چندصدایی، باشد.

 

مسائل بوطیقای داستایفسکی پنج فصل دارد. فصل اول به بررسی آرای موجود پیرامون فرم هنری آثار داستایفسکی از زبان سایر منتقدان می‌پردازد. فارغ از مباحث طرح‌شده، این فصل از این نظر جالب توجه است که می‌توان موضع باختین را در برابر سایرینی دید که گاه حتی از منتقدان خود اویند.

 

باختین که در این اثر از توانایی داستایفسکی در حفظ خودآیینی حتی کوچک‌ترین شخصیت‌هایش دفاع می‌کند، خود نیز در این فصل با این پرسش اخلاقی رویاروست که چگونه می‌توان و می‌بایست با صدای دیگری مواجه شد.

 

فصل دوم دربارۀ قهرمان در آثار داستایفسکی است. قهرمانان او تا چه اندازه آزاد و خودآیین‌اند؟ چگونه ممکن است قهرمان از قید صدای مؤلف رها شود؟ چگونه این قهرمانان در رمان‌های داستایفسکی به «ایده‌پرداز» مبدل می‌شوند؟ در این فصل پرسش‌هایی از این دست مورد بررسی قرار می‌گیرند.