سفرنامه ناصرالدین شاه به خراسان

ناصرالدین‌شاه دو سفر به خراسان داشته که سفر نخست وی در سال 1284ق بوده و شرح آن به انشاء و تحریر علی‌نقی حکیم‌الممالک، با عنوان روزنامه حکیم‌الممالک منتشر شده است. سفر دوم ناصرالدین‌شاه به خراسان از 5 شعبان تا 28 ذیحجّه سال 1300ق به طول انجامیده و شرح آن را خود ناصرالدین‌شاه نگاشته است. این سفرنامه نخستین بار به صورت چاپ سنگی در سال 1306ق منتشر شده است. سپس در سال 1354 شمسی از سوی انتشارات فرهنگ زمین با عنوان «سفرنامه خراسان نوشته ناصرالدین‌شاه»، و در سال 1388 نیز با عنوان «سفرنامه خراسان به قلم ناصرالدین‌شاه» از سوی انتشارات میر دشتی منتشر شده است.1

چاپ سنگی (نخست) سفرنامه خراسان اثر ناصرالدین‌شاه، که نسخه‌ای از آن در کتابخانه امیرالمؤمنین نجف نگهداری می‌شود، در 227 صفحه به قطع رحلی منتشر شده است. متن سفرنامه به خط نستعلیق خوش نوشته شده و همه صفحات آن مجدول به جداول زرین و سرخ و لاجوردی است. دو صفحه آغازین کتاب دارای دو سرلوح زیبا با نقوش گل و بوته و زمینه زر و لاجورد است. متن کتاب از صفحه دوم آغاز می‌شود؛ اما صفحه اول شامل مقدمه‌ای کوتاه درباره این سفرنامه است. بر اساس این مقدمه، ناصرالدین‌شاه، سفرنامه‌اش به خراسان در سال 1300ق را به قلم خود نگاشته است و محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، آن را در سال 1306ق در دارالطباعه خاصّه دولتی طبع نموده است. در صفحه پیش از صفحات آغازین نیز تمثال ناصرالدین‌شاه منتشر شده است.