بازی بزرگ

انگیزۀ دستیابی به هند و اهداف استعماری، امپراتوری ‏های قدرتمند روس و انگلیس را به مبارزه‏ ای بی ‏امان کشاند که از سال‏ های آغازین قرن نوزدهم، با هجوم قوای روسی به شمال ایران، شروع شد و تا سال ۱۹۰۷ (۱۳۲۵ ق)، زمان امضای قرارداد مصالحه بین روس و انگلیس، ادامه یافت. کارزار پهناور این مبارزه، «بازی بزرگ»، منطقۀ حایل بین روسیه و هند از کوه ‏های پربرف قفقاز در غرب تا ترکستان چین و تبت در شرق را در بر می ‏گرفت. دیری نپایید که این منطقه صحنۀ رقابت دستگاه ‏های جاسوسی و میدان وسیع ماجراجویی افسران نظامی و اطلاعاتی، مأموران سیاسی حرفه ‏ای و کاشفان جوان و بلند‏پرواز طرفین گردید. برخی از این بازیگران در هیئت مبدل روحانیان مسلمان یا زایران بودایی به میدان می‏ رفتند و دیگران در لباس کامل نظامی، بازیگران بسیاری وارد صحنه شدند. بیش از صد نفر در این ماجراها نقش داشتند که دست کم سه نسل را در بر می ‏گیرد.
کتاب «بازی بزرگ» داستان جذاب و مهیج ماجراهای خوش و ناخوش این بازیگران است که با استفاده از آرشیوهای هند و انگلیس اغلب از زبان خود آنان بیان می ‏شود.
برخی اعتقاد دارند که «بازی بزرگ» هرگز متوقف نشده است، آن دوران صرفاً پیش ‏درآمد جنگ سرد زمانۀ ماست با همان ترس و لرزها، سوء ظن‏ ها و سوء تفاهمات.