چکیده تاریخ ایران

از کوچ آریایی ها تا پایان سلسله ی پهلوی

حسن نراقی در این مجموعه، سلسله ها و حکومت ها را یکی پس از دیگری بررسی کرده و در این اثنا آنچه بیشتر نظر نراقی را به خود واداشته است: جنگ ها و خونریزی ها، لشکرکشی و کشورگشایی های بی رحمانه حکام، ظلم و ستم پادشاهان به مردم و بی مروتی و تلاش ناجوان مردانه آنان در رسیدن به پادشاهی و از این قبیل مباحث است. شاید با کمی اغماض بتوان گفت هیچ پادشاهی از منظر وی خوش مرام و خدمتگذار نبوده و یا در نهایت همچون "نادرشاه" مرام و منش خود را به سان سایر حکام تغییر داده است. در این میان معدود پادشاهانی هستند که مشمول لطف مولف قرار گرفته و از آنان به بدی یاد نمی کند و نسبت به آنان بی تفاوت است که از آن جمله کورش کبیر است و کریم خان زند یا همان وکیل الرعایای معروف. وی تا بدانجا پیش می رود که کارهای خواجه نظام الملک در قبال سلجوقیان و عطا ملک جوینی در برابر مغولان را خوش خدمتی این بزرگان در مقابل متجاوزین و غاصبین می داند. خودش در مقدمه کتاب می نویسد:

«تاریخ هر جامعه و هر کشوری صرفاً شرح حال بزرگان، امیران، پادشاهان و الزاماً شرح لشکر کشی های آنان و به تبع عیاشی ها و تعداد زنان حرم سرای آنان نیست... و اگر در این کتاب عمدتاً به شرح حال این بزرگان!!! برمی خورید به دلیل برداشتی است که من از مطالعه تاریخ سرزمین مان به منظور پیدا کردن علتی از علت های نا به سامانی های امروزین جامعه مان کرده ام و به آن پرداخته ام...»